Apel Jasnogórski - godzina, miejsce i zasady uczestnictwa

Czym jest Apel Jasnogórski i dlaczego ma znaczenie?

Apel Jasnogórski to wieczorna modlitwa maryjna odprawiana na Jasnej Górze w Częstochowie, tradycyjnie o godzinie 21:00. Łączy modlitwę przed Cudownym Obrazem Matki Bożej Częstochowskiej, refleksję i intencje Kościoła. Oficjalny program sanktuarium z lipca 2026 roku nadal wskazuje Apel jako codzienny punkt dnia.

  • Apel Jasnogórski - codzienna modlitwa związana z duchowością sanktuarium, a nie pokaz przygotowany dla zwiedzających.
  • Jasna Góra - sanktuarium i Klasztor Paulinów w Częstochowie, którym opiekuje się Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika.
  • Kaplica Matki Bożej - przestrzeń modlitwy przed Cudownym Obrazem Matki Bożej Częstochowskiej, wskazywana w bieżącym planie dnia.
  • Godzina 21:00 - tradycyjna pora Apelu, którą przed przyjazdem trzeba potwierdzić w aktualnym programie gospodarza sanktuarium.
  • Uczestnictwo - możliwość wspólnej modlitwy dla pielgrzymów, mieszkańców, rodzin oraz turystów szanujących religijny charakter miejsca.

Czym Apel różni się od Mszy świętej i zwiedzania?

Apel Jasnogórski to nabożeństwo maryjne, a nie Msza święta ani część trasy turystycznej. Osoba wchodząca do kaplicy uczestniczy w modlitwie wspólnoty, nawet jeśli sama pozostaje obserwatorem. Zwiedzanie zabytku warto zakończyć wcześniej, aby podczas Apelu nie przechodzić między modlącymi się i nie komentować wystroju.

W praktyce różnica jest wyraźna: podczas zwiedzania uwaga skupia się na architekturze, historii i dziełach sztuki, natomiast podczas Apelu centrum stanowią modlitwa, Cudowny Obraz Matki Bożej Częstochowskiej oraz intencje wypowiadane przez prowadzących.

Dlaczego jest to modlitwa maryjna?

Apel ma charakter maryjny, ponieważ modlący się zwracają do Maryi w perspektywie wiary chrześcijańskiej i powierzają jej swoje intencje. Katechizm Kościoła Katolickiego rozróżnia szczególną cześć oddawaną Maryi od adoracji należnej Bogu, a modlitwę maryjną opisuje jako skierowaną ku Chrystusowi (źródło: KKK 971 i 2673-2679, 1992).

„Parafraza nauczania: cześć oddawana Maryi różni się istotnie od adoracji, która przysługuje Bogu, i ma prowadzić wiernych ku Chrystusowi” - Katechizm Kościoła Katolickiego, punkty 971 i 2675, 1992.

Apel Jasnogórski pozostaje modlitwą religijną także wtedy, gdy uczestniczą w nim osoby poznające Jasną Górę z powodów historycznych lub turystycznych.

O której godzinie odbywa się Apel Jasnogórski?

Apel Jasnogórski odbywa się tradycyjnie codziennie o 21:00; tę godzinę podaje oficjalny porządek nabożeństw Jasnej Góry, a plan dnia na 23 i 24 lipca 2026 roku również wskazywał rozpoczęcie o 21:00. Kustosz zastrzega jednak możliwość zmian duszpasterskich, dlatego program trzeba sprawdzić w dniu wizyty.

  • 21:00 - stała, tradycyjna godzina widoczna w oficjalnym porządku nabożeństw sanktuarium.
  • 20:20-20:30 - rozsądna pora przyjścia w zwykły dzień, jeśli chcesz spokojnie znaleźć wejście i miejsce.
  • 19:45-20:15 - bezpieczniejszy przedział podczas dużych pielgrzymek, świąt maryjnych i weekendów sezonu pielgrzymkowego.
  • Dzień uczestnictwa - moment ponownego sprawdzenia planu, komunikatów porządkowych i informacji o wejściach.
  • Po Apelu - czas, dla którego trzeba wcześniej sprawdzić ostatnie połączenie, dojście do parkingu lub odbiór grupy.

Ile wcześniej przyjść na Apel?

W zwykły dzień przyjdź około 30-40 minut wcześniej, natomiast podczas większych uroczystości zaplanuj co najmniej 45-75 minut zapasu. To nie jest gwarancja miejsca, lecz praktyczny margines na dojście, kontrolę komunikatów oraz odnalezienie przestrzeni wskazanej przez obsługę sanktuarium.

Z mojego doświadczenia w planowaniu wieczornych wizyt wynika, że największym błędem jest traktowanie 21:00 jako godziny wejścia na teren klasztoru. Kilka minut traci się na dojście z III Alei Najświętszej Maryi Panny, kolejne na odnalezienie czynnego wejścia, a przy licznej pielgrzymce ruch może być kierowany inaczej niż zwykle.

Kiedy harmonogram może się zmienić?

Harmonogram może zmienić się w dni świąt, dużych pielgrzymek, czuwań, uroczystości kościelnych oraz wydarzeń wymagających odrębnej organizacji ruchu. Oficjalna strona zaznacza, że Kustosz sanktuarium może modyfikować program ze względów duszpasterskich (źródło: Jasna Góra, porządek nabożeństw, dostęp 23 lipca 2026 roku).

Godzina 21:00 jest tradycyjną porą Apelu, lecz wiążącym źródłem organizacyjnym pozostaje plan opublikowany przez Jasną Górę na konkretny dzień.

Gdzie odbywa się Apel na Jasnej Górze?

Apel odbywa się zgodnie z bieżącym planem sanktuarium, a oficjalny plan dnia z 23 i 24 lipca 2026 roku wskazywał Kaplicę Matki Bożej. Nie należy jednak zakładać stałej organizacji podczas każdej uroczystości: przestrzeń uczestnictwa, wejścia i kierunek ruchu mogą zostać zmienione przez Klasztor Paulinów.

  • Kaplica Matki Bożej - pierwsze miejsce, którego nazwę należy szukać w oficjalnym planie dnia.
  • Wejście na teren sanktuarium - punkt, przy którym trzeba odczytać bieżące tablice i zastosować się do poleceń służb.
  • Dziedziniec lub inna przestrzeń - możliwa strefa uczestnictwa podczas uroczystości z dużą liczbą wiernych, jeśli wskażą ją gospodarze.
  • Punkt informacyjny - właściwe miejsce do pytania o dostępność dla wózka, osoby starszej albo rodziny z małym dzieckiem.
  • Cudowny Obraz Matki Bożej Częstochowskiej - centralny znak religijny kaplicy, a nie element scenografii wydarzenia.

Jak znaleźć właściwą przestrzeń?

Zacznij od sprawdzenia zakładki „Plan Dnia”, następnie po przybyciu odczytaj oznaczenia przy wejściu i zapytaj obsługę o miejsce Apelu. Nie kieruj się wyłącznie śladem innych osób, ponieważ część grup może zmierzać na czuwanie, Mszę świętą albo spotkanie w innej części klasztoru.

  1. Plan dnia - otwórz oficjalny komunikat Jasnej Góry jeszcze przed wyjazdem z noclegu.
  2. Nazwa przestrzeni - sprawdź, czy przy godzinie 21:00 widnieje Kaplica Matki Bożej lub inne miejsce.
  3. Oznaczenia terenowe - po wejściu obserwuj tablice oraz kierunek wyznaczony dla uczestników.
  4. Obsługa sanktuarium - zapytaj o drogę, jeśli wejście jest zamknięte albo ruch odbywa się jednokierunkowo.
  5. Zapas czasu - zajmij miejsce bez przeciskania się tuż przed rozpoczęciem modlitwy.

Czy Kaplica Matki Bożej jest zawsze dostępna?

Nie można zagwarantować swobodnego wejścia do Kaplicy Matki Bożej w każdym dniu i o każdej porze. Liczba uczestników, uroczystości, prace organizacyjne oraz decyzje służb mogą wpływać na dostęp; pierwszeństwo mają aktualne komunikaty Klasztoru Paulinów.

Miejsce wskazane w planie dnia jest dokładniejszą informacją niż opis przeczytany kilka tygodni wcześniej. Szerszy układ obiektu, wejścia i najważniejsze przestrzenie opisuje Jasna Góra - praktyczny przewodnik.

Czy każdy może uczestniczyć w Apelu?

Czy każdy może uczestniczyć w Apelu?

Tak, w Apelu mogą uczestniczyć pielgrzymi, mieszkańcy Częstochowy, rodziny, osoby niewierzące i turyści, o ile respektują modlitewny charakter spotkania oraz polecenia gospodarzy. Udział nie wymaga przynależności do pielgrzymki, lecz nie daje podstaw do zakłócania celebracji rozmową, nagrywaniem lub przemieszczaniem się bez potrzeby.

  • Pielgrzym indywidualny - może dołączyć do modlitwy bez zapisywania się do zorganizowanej grupy.
  • Turysta - może pozostać obserwatorem, zachowując ciszę i nie traktując kaplicy jak sali wystawowej.
  • Rodzina z dziećmi - powinna wybrać miejsce umożliwiające spokojne wyjście, gdy dziecko źle zniesie tłok lub długie oczekiwanie.
  • Osoba z ograniczoną mobilnością - powinna wcześniej zapytać sanktuarium o aktualną trasę wejścia i dostępność konkretnej przestrzeni.
  • Grupa zorganizowana - stosuje się do poleceń przewodnika, opiekuna oraz służb Klasztoru Paulinów.

Jak przygotować się do udziału?

Przygotowanie zacznij od pięciu kroków: sprawdź program, wybierz dojazd, przyjdź wcześniej, wycisz telefon i ustal miejsce spotkania po zakończeniu. Przy większej grupie zapisz numer do opiekuna, ponieważ tłok oraz nocne wyjście kilkoma drogami utrudniają szybkie odnalezienie bliskich.

Nie zabieraj dużego bagażu, jeśli możesz zostawić go w noclegu lub samochodzie. Mała torba, dokument, woda i odzież dopasowana do pogody zwykle wystarczą. Wieczorem przydaje się dodatkowa warstwa ubrania, zwłaszcza gdy część oczekiwania spędzisz na zewnątrz.

Jak uczestniczyć z dzieckiem?

Z dzieckiem wybierz miejsce blisko drogi wyjścia, przyjdź po wcześniejszym odpoczynku i wyjaśnij prostymi słowami, że przez czas modlitwy mówi się ciszej. Niemowlę może zacząć płakać. Wtedy spokojne wyjście jest wyrazem troski o dziecko i pozostałych uczestników, nie powodem do skrępowania.

Otwartość Apelu nie znosi odpowiedzialności za zachowanie, lecz pozwala uczestniczyć zarówno osobie głęboko wierzącej, jak i gościowi poznającemu religijne dziedzictwo Częstochowy.

Zasady uczestnictwa i szacunek dla miejsca

Zasady uczestnictwa w Apelu to praktyki kultury miejsca, charakteryzujące się ciszą, skromnym strojem, ograniczeniem używania telefonu i posłuszeństwem komunikatom obsługi. Nie są to automatycznie sankcje prawa państwowego. W razie rozbieżności pierwszeństwo mają bieżące wskazówki Klasztoru Paulinów i służb sanktuarium.

  • Strój - wybierz czystą, niewyzywającą odzież, która okazuje szacunek przestrzeni sakralnej i pozwala wygodnie stać lub siedzieć.
  • Rozmowa - zakończ ją przed rozpoczęciem nabożeństwa, a konieczne ustalenia przekazuj szeptem poza główną przestrzenią modlitwy.
  • Telefon - wyłącz dźwięk, alarmy, lampę oraz wibracje mogące przeszkadzać osobom stojącym obok.
  • Fotografowanie - ogranicz zdjęcia i zawsze respektuj zakazy, komunikaty oraz charakter trwającej celebracji.
  • Przemieszczanie się - nie przeciskaj się do przodu i nie blokuj przejść potrzebnych obsłudze oraz osobom opuszczającym kaplicę.
  • Polecenia porządkowe - wykonuj je również wtedy, gdy podczas wcześniejszej wizyty obowiązywała inna organizacja.

Czy trzeba mieć specjalny strój?

Nie trzeba kupować specjalnego stroju pielgrzymkowego, ale ubranie powinno odpowiadać powadze czynnego sanktuarium. Koszulka, długie spodnie lub spódnica i wygodne obuwie wystarczą; problemem nie jest marka odzieży, tylko demonstracyjne lekceważenie religijnego charakteru miejsca.

Latem rozsądnie zabrać lekkie okrycie ramion, a zimą nie przegrzewać się przed wejściem. Zamiast oceniać innych, skup się na własnym zachowaniu. To prostsze i uczciwsze.

Czy można robić zdjęcia podczas Apelu?

To zależy od bieżących komunikatów i sposobu wykorzystania materiału. Osoba prywatna powinna ograniczyć zdjęcia, nie używać lampy i nie zasłaniać widoku, natomiast redakcje, instytucje i organizatorzy wydarzeń muszą uzyskać zgodę Klasztoru Jasnogórskiego na fotografowanie, filmowanie i nagrywanie dźwięku (źródło: Biuro Prasowe Jasnej Góry, 2024).

„Parafraza zasad medialnych: ochrona sacrum liturgii wymaga, aby rejestracja obrazu i dźwięku nie zakłócała celebracji oraz podlegała zgodzie gospodarza miejsca” - Biuro Prasowe Jasnej Góry i wskazania Komisji Konferencji Episkopatu Polski do spraw liturgii, 2024.

Najlepsze zdjęcie z Apelu to takie, którego wykonanie nie odciąga nikogo od modlitwy.

Transmisja, dojazd i plan wieczoru

Transmisja, dojazd i plan wieczoru

Udział zdalny i przyjazd wieczorem wymagają dwóch osobnych kontroli: oficjalnego kanału transmisji Jasnej Góry oraz aktualnego rozkładu komunikacji. Sanktuarium prowadzi kanał „Jasna Góra Klasztor Ojców Paulinów”, lecz dostępność konkretnej transmisji trzeba potwierdzić. Z dworca Częstochowa dojście do klasztoru ma około 1700 metrów według PKP.

  • Oficjalna strona Jasnej Góry - punkt wyjścia do sprawdzania przycisku „Na żywo” i planu dnia.
  • Aleje Najświętszej Maryi Panny - główna piesza oś prowadząca z centrum w stronę sanktuarium.
  • Dworzec Częstochowa - miejsce oddalone od Klasztoru Jasnogórskiego o około 1,7 kilometra według informacji PKP.
  • Przystanek Jasna Góra - nazwa widoczna w miejskim wykazie przystanków, której rozkład trzeba sprawdzić dla konkretnego dnia.
  • Parking - element planu wymagający kontroli oznakowania, strefy płatnego parkowania i czasowych zamknięć ulic.
  • Powrót po 21:00 - część wyjazdu, którą trzeba zaplanować przed wejściem na nabożeństwo.

Czy można oglądać Apel online?

Tak, oficjalne kanały Jasnej Góry udostępniają materiały i transmisje związane z Apelem, ale dostępność przekazu na żywo trzeba sprawdzić bezpośrednio przed 21:00. Korzystaj z odnośnika „Na żywo” na stronie sanktuarium, a nie z przypadkowego kanału powielającego cudzy obraz.

Nie osadzam tu pojedynczego filmu, ponieważ nagranie archiwalne nie gwarantuje aktualnej transmisji. Oficjalna strona sanktuarium wskazuje kanał prowadzony przez Klasztor Ojców Paulinów. To najbezpieczniejszy trop również dla osób starszych, którym rodzina pomaga uruchomić przekaz.

Jak dojechać wieczorem na Jasną Górę?

Najpierw wybierz sposób powrotu, a dopiero potem trasę przyjazdu: pieszo z centrum, komunikacją miejską albo samochodem. Z dworca kolejowego można iść Aleją Wolności, a następnie Alejami NMP; PKP podaje około 1700 metrów dojścia. Aktualne utrudnienia i rozkłady sprawdź w źródłach miejskich.

Przy samochodzie nie zakładaj, że wolne miejsce znajdzie się tuż pod klasztorem. Sprawdź parkingi przy Alejach NMP i Jasnej Górze, a trasę pieszą porównaj z opisem jak dojechać Alejami NMP do Jasnej Góry. W dniach pielgrzymkowych możliwe są objazdy i czasowe ograniczenia ruchu.

Jak ułożyć wieczór bez pośpiechu?

Zaplanuj zwiedzanie tak, aby zakończyć je najpóźniej około 19:30-20:00, zjeść posiłek wcześniej i pozostawić co najmniej 30 minut na spokojne wejście. Muzea, skarbiec lub wieża mogą mieć inne godziny dostępności niż przestrzeń modlitwy, dlatego nie łącz wszystkich punktów w ostatnią godzinę.

  1. 17:00-18:30 - przeznacz ten czas na spacer Alejami NMP albo wcześniejsze zwiedzanie dostępnych części sanktuarium.
  2. 18:30-19:30 - zaplanuj kolację, odpoczynek i skorzystanie z toalety przed wejściem.
  3. 19:30-20:15 - sprawdź plan dnia, pogodę, parking oraz połączenie powrotne.
  4. 20:20-20:30 - wejdź na teren Jasnej Góry i odszukaj przestrzeń wskazaną przez gospodarzy.
  5. 21:00 - uczestnicz w Apelu bez prowadzenia rozmów i używania telefonu.
  6. Po zakończeniu - wyjdź spokojnie, trzymając się wcześniej ustalonego miejsca spotkania grupy.

Dobry plan wieczoru zaczyna się od sprawdzenia powrotu, ponieważ po zakończeniu Apelu rozkład komunikacji ma większe znaczenie niż trasa przyjazdu.

Co sprawdzić przed przyjazdem?

Przed przyjazdem sprawdź pięć elementów: godzinę, miejsce Apelu, plan pielgrzymek, transmisję i powrót. Dane najlepiej zweryfikować w dniu wizyty na oficjalnej stronie Jasnej Góry, w komunikatach miasta oraz w rozkładzie MPK. Aktualność informacji sprawdzono 23 lipca 2026 roku.

  • Plan Dnia Jasnej Góry - potwierdza celebracje, grupy pielgrzymkowe i ewentualne czuwania na konkretną datę.
  • Porządek nabożeństw - podaje standardową godzinę 21:00 oraz zastrzeżenie dotyczące zmian duszpasterskich.
  • Kalendarium sanktuarium - pomaga ocenić, czy tego dnia przybywa liczna pielgrzymka lub odbywa się większa uroczystość.
  • Rozkład MPK Częstochowa - pozwala ustalić dojście do przystanku i ostatnie wieczorne połączenie.
  • Komunikaty drogowe miasta - informują o objazdach, wyłączeniach ulic oraz zmianach organizacji parkowania.
  • Pogoda - wpływa na odzież i komfort oczekiwania poza kaplicą, zwłaszcza przy dużej liczbie uczestników.

Kiedy ponownie sprawdzić komunikaty?

Sprawdź komunikaty trzy razy: dzień wcześniej, kilka godzin przed Apelem oraz po dotarciu na teren sanktuarium. Ostatnia kontrola jest ważna, ponieważ internetowy plan nie zastępuje poleceń wydawanych na miejscu przy zmianie wejścia lub organizacji ruchu uczestników.

Jakich błędów unikać?

Nie przyjeżdżaj dokładnie na 21:00, nie opieraj się na starym wpisie w mediach społecznościowych i nie zakładaj, że zawsze wejdziesz tą samą drogą. Nie pozostawiaj też ustalenia powrotu na moment po nabożeństwie. Te drobne decyzje najczęściej odróżniają spokojną wizytę od nerwowego biegu przez Aleje NMP.

Przed wyborem terminu przejrzyj również wydarzenia religijne w Częstochowie. Aktualny komunikat gospodarza sanktuarium ma pierwszeństwo przed każdym poradnikiem, także tym artykułem.

Najczęściej zadawane pytania

O której godzinie jest Apel Jasnogórski?

Apel Jasnogórski odbywa się tradycyjnie codziennie o 21:00. Oficjalny porządek Jasnej Góry potwierdza tę godzinę, ale Kustosz może zmienić program ze względów duszpasterskich, dlatego sprawdź plan w dniu wizyty.

Czy można przyjść na Apel jako turysta?

Tak, turysta może uczestniczyć w Apelu lub obserwować modlitwę z szacunkiem. Trzeba zachować ciszę, wyciszyć telefon i pamiętać, że sanktuarium Częstochowa pozostaje czynnym miejscem kultu, a nie wyłącznie zabytkiem.

Gdzie odbywa się Apel?

Oficjalny plan dnia wskazuje zwykle Kaplicę Matki Bożej, lecz miejsce i organizację wejścia trzeba potwierdzić na konkretną datę. Podczas dużych uroczystości gospodarze mogą kierować uczestników do innych dostępnych przestrzeni.

Czy można robić zdjęcia podczas Apelu?

To zależy od komunikatów oraz celu fotografowania. Osoba prywatna powinna zrezygnować z lampy i ograniczyć używanie telefonu, natomiast obsługa medialna wymaga zgody Klasztoru Jasnogórskiego.

Czy Apel jest transmitowany?

Tak, oficjalne kanały Jasnej Góry udostępniają transmisje i nagrania Apelu. Przed 21:00 sprawdź jednak dostępność przekazu przez przycisk „Na żywo” na stronie sanktuarium, ponieważ pojedynczy archiwalny link nie gwarantuje bieżącej emisji.

Czy można przyjść z małym dzieckiem?

Tak, rodziny z dziećmi mogą uczestniczyć w Apelu. Najpraktyczniej wybrać miejsce blisko wyjścia, przygotować dziecko na chwilę ciszy i spokojnie opuścić przestrzeń modlitwy, gdy zmęczenie albo płacz utrudniają pozostanie.

Ile wcześniej trzeba być na Jasnej Górze?

W zwykły dzień przyjdź 30-40 minut wcześniej, a podczas świąt lub dużych pielgrzymek zaplanuj 45-75 minut zapasu. Czas ten pozwala sprawdzić wejście, znaleźć właściwą przestrzeń i uniknąć przeciskania się tuż przed rozpoczęciem.

Czy osoba niewierząca może uczestniczyć w Apelu?

Tak, osoba niewierząca może wejść jako gość i pozostać w ciszy podczas modlitwy. Nie musi wykonywać gestów religijnych, ale powinna respektować osoby modlące się, komunikaty obsługi i sakralny charakter Kaplicy Matki Bożej.

Źródła i literatura

Źródła i literatura

Informacje organizacyjne oparto na źródłach gospodarza sanktuarium oraz oficjalnych serwisach instytucjonalnych. Dane dotyczące programu, dojazdu i transmisji mogą się zmienić, dlatego należy je sprawdzić ponownie przed wizytą. Weryfikacja redakcyjna: 23 lipca 2026 roku.

  • Jasna Góra - źródło bieżącej godziny, miejsca, planu dnia i komunikatów duszpasterskich.
  • Biuro Prasowe Jasnej Góry - źródło kalendarium, transmisji oraz zasad obsługi medialnej.
  • Katechizm Kościoła Katolickiego - źródło objaśnienia modlitwy i katolickiej czci maryjnej.
  • PKP S.A. - źródło informacji o dojściu z dworca Częstochowa do Klasztoru Jasnogórskiego.
  • Urząd Miasta Częstochowy i MPK - źródła aktualnych przystanków, rozkładów oraz komunikatów transportowych.

Jakie źródła sprawdzić w dniu wizyty?

W dniu wizyty sprawdź przede wszystkim Plan Dnia i porządek nabożeństw Jasnej Góry, a następnie miejski rozkład jazdy. Te źródła odpowiadają za informacje, które najszybciej tracą aktualność: miejsce celebracji, grupy pielgrzymkowe, transmisję, objazdy i połączenia wieczorne.

Gdzie znajdują się oficjalne informacje?

Oficjalne informacje znajdują się w serwisach Jasnej Góry, Biura Prasowego sanktuarium, Stolicy Apostolskiej, PKP oraz Miasta Częstochowy. Poniższe odnośniki prowadzą bezpośrednio do stron wykorzystanych przy opracowaniu artykułu.

  1. Jasna Góra - porządek Mszy świętych, nabożeństw i Apelu Jasnogórskiego, dostęp 23 lipca 2026 roku.
  2. Biuro Prasowe Jasnej Góry - aktualny Plan Dnia, dostęp 23 lipca 2026 roku.
  3. Jasna Góra - oficjalne informacje dla pielgrzymów, dostęp 23 lipca 2026 roku.
  4. Biuro Prasowe Jasnej Góry - zasady fotografowania i akredytacji, publikacja 2024.
  5. Katechizm Kościoła Katolickiego - punkt 971 o czci maryjnej, wydanie oficjalne 1992.
  6. PKP S.A. - informacje dla podróżnych na dworcu Częstochowa, dostęp 23 lipca 2026 roku.

Przeczytaj również

Więcej podobnych tematów znajdziesz w dziale Dojazd.